IFRS 18 – Trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính theo chuẩn mực mới

LINK

Trong bối cảnh yêu cầu về minh bạch tài chính ngày càng được nâng cao, việc trình bày báo cáo tài chính không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng quy định kế toán mà còn phải cung cấp thông tin rõ ràng, nhất quán và có giá trị đối với nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và các bên liên quan. Nhằm cải thiện chất lượng thông tin tài chính trên phạm vi toàn cầu, Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) đã ban hành IFRS 18 – Presentation and Disclosure in Financial Statements, thay thế IAS 1 – Presentation of Financial Statements.

So với IAS 1, IFRS 18 đưa ra nhiều thay đổi quan trọng về cách trình bày báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, phân loại thu nhập và chi phí, cũng như yêu cầu công bố các chỉ tiêu hiệu quả tài chính do ban điều hành sử dụng. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp đang áp dụng IFRS mà còn là nội dung cần được các doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu trong lộ trình chuyển đổi sang Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế.

IFRS 18 là gì?

IFRS 18 là chuẩn mực quốc tế quy định về trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính, được IASB ban hành vào tháng 4/2024 nhằm thay thế IAS 1. Chuẩn mực này hướng đến việc chuẩn hóa cách trình bày thông tin trên báo cáo tài chính, giúp người sử dụng báo cáo dễ dàng hiểu, phân tích và so sánh kết quả hoạt động giữa các doanh nghiệp.

Theo IFRS Foundation, IFRS 18 có hiệu lực đối với các kỳ báo cáo thường niên bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2027 và cho phép doanh nghiệp áp dụng sớm nếu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu liên quan.

Mặc dù kế thừa nhiều nguyên tắc nền tảng của IAS 1, IFRS 18 bổ sung các yêu cầu mới về cấu trúc báo cáo tài chính và thuyết minh nhằm nâng cao chất lượng thông tin cung cấp cho nhà đầu tư và thị trường.

Vì sao IFRS 18 thay thế IAS 1?

Sau nhiều năm áp dụng IAS 1, IASB nhận thấy cách trình bày báo cáo tài chính giữa các doanh nghiệp vẫn còn thiếu tính thống nhất. Cùng một loại giao dịch nhưng mỗi doanh nghiệp có thể trình bày theo cách khác nhau, gây khó khăn cho việc phân tích và so sánh.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp sử dụng các chỉ tiêu hiệu quả tài chính tự xây dựng như Adjusted Profit, Adjusted EBITDA hoặc Core Operating Profit mà không có quy định thống nhất về cách tính hoặc công bố. Điều này khiến nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc đánh giá chính xác hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Để khắc phục những hạn chế này, IASB đã ban hành IFRS 18 với mục tiêu nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh và tính nhất quán của báo cáo tài chính.

Những hạn chế của IAS 1

Mặc dù IAS 1 quy định các nguyên tắc chung về trình bày báo cáo tài chính, chuẩn mực này vẫn để doanh nghiệp có mức độ linh hoạt khá lớn trong việc trình bày báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

Một số hạn chế đáng chú ý bao gồm:

• Thiếu quy định thống nhất về việc phân loại thu nhập và chi phí.

• Doanh nghiệp có thể trình bày các chỉ tiêu lợi nhuận theo nhiều cách khác nhau.

• Chưa có yêu cầu cụ thể đối với các chỉ tiêu hiệu quả do ban điều hành tự xác định.

• Khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp và giữa các ngành còn hạn chế.

Mục tiêu của IFRS 18

IFRS 18 được xây dựng nhằm cải thiện chất lượng thông tin tài chính thông qua việc:

• Chuẩn hóa cấu trúc trình bày báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

• Tăng tính minh bạch của các khoản mục thu nhập và chi phí.

• Nâng cao khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp.

• Quy định rõ việc công bố các chỉ tiêu hiệu quả tài chính do ban điều hành sử dụng (Management Performance Measures – MPM).

• Cung cấp nhiều thông tin hữu ích hơn cho nhà đầu tư và các bên liên quan khi đưa ra quyết định kinh tế.

Những thay đổi quan trọng của IFRS 18

IFRS 18 không làm thay đổi nguyên tắc ghi nhận hay đo lường các khoản mục kế toán. Thay vào đó, chuẩn mực tập trung vào cách trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính, giúp thông tin tài chính trở nên rõ ràng và nhất quán hơn.

Phân loại thu nhập và chi phí theo các nhóm hoạt động

Một trong những điểm thay đổi quan trọng nhất của IFRS 18 là yêu cầu doanh nghiệp phân loại thu nhập và chi phí thành các nhóm hoạt động cụ thể trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

Các nhóm bao gồm:

• Hoạt động kinh doanh (Operating).

• Hoạt động đầu tư (Investing).

• Hoạt động tài chính (Financing).

• Thuế thu nhập doanh nghiệp (Income Taxes).

• Hoạt động đã chấm dứt (Discontinued Operations), nếu có.

Việc phân loại theo cấu trúc thống nhất giúp người sử dụng báo cáo tài chính dễ dàng xác định nguồn tạo ra lợi nhuận và đánh giá hiệu quả hoạt động cốt lõi của doanh nghiệp.

Chuẩn hóa cách trình bày báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

IFRS 18 yêu cầu doanh nghiệp trình bày các chỉ tiêu trung gian (subtotals) bắt buộc trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Những chỉ tiêu này phản ánh rõ hơn kết quả của từng nhóm hoạt động, thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận trước thuế hoặc lợi nhuận sau thuế như trước.

Nhờ đó, báo cáo tài chính trở nên trực quan hơn, hỗ trợ nhà đầu tư, ngân hàng và kiểm toán viên đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp một cách nhất quán.

Bổ sung yêu cầu công bố Management Performance Measures (MPM)

Lần đầu tiên, một chuẩn mực IFRS đưa ra yêu cầu cụ thể về việc công bố Management Performance Measures (MPM) – các chỉ tiêu hiệu quả tài chính được ban điều hành sử dụng trong việc quản lý và đánh giá hoạt động kinh doanh.

Nếu doanh nghiệp công bố các chỉ tiêu như Adjusted EBITDA, Adjusted Profit hoặc các chỉ tiêu tương tự trong báo cáo thường niên hoặc các tài liệu công khai, IFRS 18 yêu cầu phải:

• Giải thích mục đích sử dụng của từng chỉ tiêu.

• Trình bày phương pháp tính.

• Đối chiếu với chỉ tiêu được xác định theo IFRS.

• Thuyết minh các điều chỉnh trọng yếu giữa các chỉ tiêu.

Quy định này góp phần hạn chế việc sử dụng các chỉ tiêu phi chuẩn theo cách có thể gây hiểu nhầm, đồng thời giúp người sử dụng báo cáo tài chính hiểu rõ hơn về cách doanh nghiệp đánh giá hiệu quả hoạt động của mình.

IFRS 18 tác động như thế nào đến doanh nghiệp?

Việc áp dụng IFRS 18 không làm thay đổi cách ghi nhận doanh thu, chi phí hay tài sản, nhưng sẽ ảnh hưởng đáng kể đến cách doanh nghiệp trình bày và thuyết minh thông tin trên báo cáo tài chính. Do đó, nhiều doanh nghiệp sẽ cần rà soát lại quy trình lập báo cáo, hệ thống dữ liệu và các chỉ tiêu tài chính đang sử dụng.

Nâng cao tính minh bạch và khả năng so sánh

Việc phân loại thu nhập và chi phí theo các nhóm hoạt động thống nhất giúp báo cáo tài chính phản ánh rõ hơn hiệu quả của hoạt động kinh doanh cốt lõi. Nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và các bên liên quan có thể dễ dàng so sánh kết quả hoạt động giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành, đồng thời giảm sự khác biệt do cách trình bày báo cáo.

Tác động đến hệ thống kế toán và báo cáo quản trị

Để đáp ứng yêu cầu của IFRS 18, doanh nghiệp có thể cần:

• Rà soát hệ thống tài khoản kế toán và sơ đồ hạch toán.

• Điều chỉnh mẫu báo cáo tài chính và báo cáo quản trị nội bộ.

• Cập nhật phần mềm kế toán hoặc hệ thống ERP để hỗ trợ phân loại dữ liệu theo yêu cầu mới.

• Xây dựng quy trình kiểm soát đối với các chỉ tiêu Management Performance Measures (MPM).

Đối với doanh nghiệp có nhiều công ty thành viên hoặc hoạt động đa ngành, việc chuẩn bị sớm sẽ giúp hạn chế rủi ro khi chuẩn mực chính thức có hiệu lực.

Tăng yêu cầu đối với công tác thuyết minh

IFRS 18 đặt trọng tâm vào chất lượng thông tin được công bố. Doanh nghiệp không chỉ cần trình bày các chỉ tiêu tài chính mà còn phải giải thích cơ sở hình thành, phương pháp tính và các điều chỉnh liên quan đối với những chỉ tiêu hiệu quả do ban điều hành sử dụng.

Điều này giúp người sử dụng báo cáo tài chính có cái nhìn đầy đủ hơn về tình hình hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong quá trình công bố thông tin.

Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì?

Tại Việt Nam, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 345/QĐ-BTC ngày 16/03/2020 phê duyệt Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS). Theo lộ trình này, IFRS được triển khai theo từng giai đoạn, trước hết trên cơ sở tự nguyện đối với các doanh nghiệp đủ điều kiện và có nhu cầu.

Mặc dù IFRS 18 có hiệu lực từ năm 2027, doanh nghiệp nên chủ động chuẩn bị ngay từ bây giờ để giảm áp lực trong quá trình chuyển đổi.

Đánh giá mức độ sẵn sàng

Doanh nghiệp nên thực hiện đánh giá khoảng cách (Gap Assessment) giữa hệ thống báo cáo hiện tại và các yêu cầu của IFRS 18 nhằm xác định những nội dung cần thay đổi.

Rà soát hệ thống dữ liệu

Việc phân loại thu nhập, chi phí và trình bày báo cáo theo cấu trúc mới có thể yêu cầu điều chỉnh dữ liệu kế toán ngay từ khâu ghi nhận. Do đó, doanh nghiệp cần kiểm tra khả năng đáp ứng của phần mềm kế toán, ERP và hệ thống báo cáo quản trị.

Đào tạo đội ngũ nhân sự

Kế toán, tài chính, kiểm soát nội bộ và ban lãnh đạo đều cần được cập nhật các yêu cầu mới của IFRS 18 để đảm bảo việc lập và phê duyệt báo cáo tài chính diễn ra nhất quán.

Phối hợp với đơn vị tư vấn và kiểm toán

Việc làm việc sớm với các chuyên gia tư vấn IFRS và kiểm toán viên sẽ giúp doanh nghiệp:

• Đánh giá tác động của IFRS 18.

• Xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp.

• Hạn chế sai sót trong quá trình áp dụng.

• Đảm bảo báo cáo tài chính tuân thủ các yêu cầu của chuẩn mực quốc tế.

Những lưu ý khi triển khai IFRS 18

Để việc áp dụng IFRS 18 đạt hiệu quả, doanh nghiệp nên lưu ý một số vấn đề sau:

• Không chờ đến thời điểm chuẩn mực có hiệu lực mới bắt đầu triển khai.

• Rà soát các chỉ tiêu tài chính đang sử dụng trong báo cáo quản trị để xác định chỉ tiêu nào thuộc phạm vi Management Performance Measures (MPM).

• Đánh giá tác động đến các quy trình lập ngân sách, phân tích hiệu quả kinh doanh và báo cáo cho nhà đầu tư.

• Phối hợp giữa bộ phận tài chính, kế toán, công nghệ thông tin và kiểm toán nhằm đảm bảo dữ liệu được thu thập đầy đủ và nhất quán.

Việc chuẩn bị sớm không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu tuân thủ mà còn nâng cao chất lượng quản trị tài chính và khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế.

Câu hỏi thường gặp về IFRS 18

1/ IFRS 18 có thay thế hoàn toàn IAS 1 không?

Có. IFRS 18 được IASB ban hành để thay thế IAS 1 về trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính. Tuy nhiên, nhiều nguyên tắc cơ bản của IAS 1 vẫn được kế thừa và phát triển trong chuẩn mực mới.

2/ IFRS 18 có thay đổi cách ghi nhận doanh thu và chi phí không?

Không. IFRS 18 chủ yếu thay đổi cách trình bày và công bố thông tin trên báo cáo tài chính, không thay đổi nguyên tắc ghi nhận hoặc đo lường các khoản mục đã được quy định trong các chuẩn mực IFRS khác.

3/ Khi nào IFRS 18 có hiệu lực?

Theo IFRS Foundation, IFRS 18 có hiệu lực đối với các kỳ báo cáo thường niên bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2027. Doanh nghiệp được phép áp dụng sớm nếu đáp ứng các quy định liên quan.

4/ Doanh nghiệp Việt Nam có bắt buộc áp dụng IFRS 18 không?

IFRS 18 sẽ áp dụng đối với các doanh nghiệp lập báo cáo tài chính theo IFRS. Tại Việt Nam, việc áp dụng IFRS thực hiện theo lộ trình do Bộ Tài chính quy định tại Quyết định 345/QĐ-BTC. Doanh nghiệp nên theo dõi các hướng dẫn mới nhất để xác định nghĩa vụ và kế hoạch triển khai phù hợp.

Kết luận

IFRS 18 đánh dấu một bước thay đổi quan trọng trong cách trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính, giúp nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh và chất lượng thông tin tài chính theo chuẩn mực quốc tế. Mặc dù chuẩn mực này có hiệu lực từ năm 2027, doanh nghiệp nên chủ động đánh giá tác động và xây dựng lộ trình triển khai từ sớm để giảm thiểu rủi ro trong quá trình chuyển đổi.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang tìm kiếm giải pháp triển khai IFRS hoặc cần tư vấn về tác động của IFRS 18, hãy liên hệ với IFRS Auditing để được đội ngũ chuyên gia hỗ trợ và xây dựng lộ trình phù hợp với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp. Để biết thêm thông tin về các dịch vụ của chúng tôi hoặc gửi yêu cầu tư vấn, vui lòng truy cập Website IFRS Auditing hoặc liên hệ qua Hotline: (+84) 0779 195 577.