Các chuẩn mực IFRS quan trọng doanh nghiệp cần nắm khi lập báo cáo tài chính

Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, việc áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) đang trở thành xu hướng của nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam. Không chỉ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), tập đoàn đa quốc gia hay doanh nghiệp niêm yết, ngày càng nhiều doanh nghiệp trong nước cũng chủ động chuyển đổi sang IFRS nhằm nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh và tiếp cận nguồn vốn quốc tế.

Tuy nhiên, hệ thống IFRS bao gồm nhiều chuẩn mực với phạm vi áp dụng khác nhau. Trong đó, IFRS 9, IFRS 15, IFRS 16 và IAS 36 là những chuẩn mực có ảnh hưởng lớn đến việc ghi nhận, đo lường và trình bày báo cáo tài chính của hầu hết doanh nghiệp.

Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp các chuẩn mực IFRS quan trọng mà doanh nghiệp cần ưu tiên tìm hiểu trước khi triển khai lộ trình áp dụng IFRS.

IFRS là gì và vì sao doanh nghiệp cần quan tâm đến các chuẩn mực IFRS?

IFRS (International Financial Reporting Standards) là hệ thống chuẩn mực báo cáo tài chính do Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành, được sử dụng rộng rãi tại hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Tại Việt Nam, Quyết định số 345/QĐ-BTC ngày 16/03/2020 của Bộ Tài chính đã phê duyệt Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế, trong đó định hướng triển khai IFRS theo từng giai đoạn đối với các doanh nghiệp đủ điều kiện.

Việc hiểu rõ các chuẩn mực IFRS quan trọng sẽ giúp doanh nghiệp:

Đánh giá tác động khi chuyển đổi từ VAS sang IFRS.
Nâng cao chất lượng báo cáo tài chính.
Gia tăng tính minh bạch với nhà đầu tư và tổ chức tín dụng.
Hỗ trợ huy động vốn và mở rộng hoạt động trên thị trường quốc tế.
Giảm rủi ro sai sót trong việc ghi nhận và trình bày thông tin tài chính.

IFRS 9 – Công cụ tài chính

IFRS 9 điều chỉnh những nội dung nào?

IFRS 9 quy định nguyên tắc ghi nhận, phân loại, đo lường, suy giảm giá trị và kế toán phòng ngừa rủi ro đối với các công cụ tài chính.

Chuẩn mực này áp dụng cho nhiều loại tài sản và nợ tài chính như:

Tiền gửi.
Khoản phải thu.
Khoản cho vay.
Trái phiếu.
Cổ phiếu.
Các công cụ phái sinh.

So với nhiều quy định kế toán truyền thống, IFRS 9 chú trọng phản ánh bản chất kinh tế của giao dịch thay vì chỉ dựa trên hình thức pháp lý.

Điểm thay đổi nổi bật của IFRS 9

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là mô hình Expected Credit Loss (ECL) – tổn thất tín dụng dự kiến.

Theo mô hình này, doanh nghiệp phải ghi nhận dự phòng tổn thất tín dụng ngay từ khi tài sản tài chính được ghi nhận ban đầu, thay vì chờ đến khi có bằng chứng tổn thất thực tế xảy ra.

Điều này giúp báo cáo tài chính phản ánh rủi ro tín dụng kịp thời hơn nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng mô hình đánh giá rủi ro và sử dụng nhiều dữ liệu dự báo.

IFRS 15 – Doanh thu từ hợp đồng với khách hàng

IFRS 15 áp dụng cho những đối tượng nào?

IFRS 15 được áp dụng cho hầu hết các doanh nghiệp có phát sinh doanh thu từ việc bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, ngoại trừ một số giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh của các chuẩn mực khác như hợp đồng thuê, hợp đồng bảo hiểm hay công cụ tài chính.

Chuẩn mực này thay thế nhiều hướng dẫn ghi nhận doanh thu trước đây bằng một mô hình thống nhất.

Mô hình 5 bước ghi nhận doanh thu theo IFRS 15

IFRS 15 quy định doanh thu được ghi nhận thông qua 5 bước:

Xác định hợp đồng với khách hàng.
Xác định các nghĩa vụ thực hiện trong hợp đồng.
Xác định giá giao dịch.
Phân bổ giá giao dịch cho từng nghĩa vụ thực hiện.
Ghi nhận doanh thu khi hoặc trong quá trình doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ.

Mô hình này yêu cầu doanh nghiệp đánh giá kỹ điều khoản hợp đồng thay vì chỉ căn cứ vào thời điểm xuất hóa đơn hoặc nhận tiền.

Tác động của IFRS 15 đến doanh nghiệp

Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực:

Xây dựng.
Bất động sản.
Công nghệ.
Phần mềm.
Viễn thông.
Thương mại điện tử.

thường chịu ảnh hưởng đáng kể khi áp dụng IFRS 15 do có nhiều hợp đồng phức tạp, nghĩa vụ thực hiện nhiều giai đoạn hoặc doanh thu ghi nhận theo tiến độ.

IFRS 16 – Thuê tài sản

IFRS 16 thay đổi cách ghi nhận hợp đồng thuê

IFRS 16 là một trong những chuẩn mực tạo ra thay đổi lớn đối với báo cáo tài chính.

Trước đây, nhiều hợp đồng thuê hoạt động chỉ được trình bày dưới dạng chi phí thuê trong kỳ.

Theo IFRS 16, ngoại trừ một số trường hợp được miễn trừ như hợp đồng thuê ngắn hạn hoặc tài sản có giá trị thấp, bên đi thuê phải ghi nhận:

Quyền sử dụng tài sản (Right-of-use Asset).
Nợ phải trả thuê tài sản (Lease Liability).

Điều này làm tăng tổng tài sản và tổng nợ phải trả trên bảng cân đối kế toán.

Doanh nghiệp nào chịu ảnh hưởng nhiều?

IFRS 16 có tác động đáng kể đối với các doanh nghiệp:

Thuê văn phòng.
Thuê nhà xưởng.
Thuê kho bãi.
Thuê phương tiện vận tải.
Thuê cửa hàng bán lẻ.
Hàng không và logistics.

Ngoài việc thay đổi chỉ tiêu trên báo cáo tài chính, IFRS 16 còn ảnh hưởng đến các chỉ số như EBITDA, hệ số nợ và khả năng thanh toán.

IAS 36 – Suy giảm giá trị tài sản

IAS 36 là gì?

IAS 36 quy định doanh nghiệp phải đảm bảo giá trị ghi sổ của tài sản không cao hơn giá trị có thể thu hồi.

Nếu giá trị ghi sổ vượt quá giá trị có thể thu hồi, doanh nghiệp phải ghi nhận khoản lỗ suy giảm giá trị tài sản.

Chuẩn mực này áp dụng đối với nhiều loại tài sản như:

Tài sản cố định.
Tài sản vô hình.
Lợi thế thương mại (Goodwill).
Một số khoản đầu tư dài hạn.

Khi nào doanh nghiệp cần kiểm tra suy giảm giá trị?

Doanh nghiệp cần đánh giá dấu hiệu suy giảm khi xuất hiện các yếu tố như:

Thị trường suy giảm mạnh.
Công nghệ trở nên lỗi thời.
Hiệu quả kinh doanh giảm đáng kể.
Tài sản bị hư hỏng hoặc không còn khả năng tạo lợi ích kinh tế như kỳ vọng.

Đối với lợi thế thương mại và một số tài sản vô hình có thời gian sử dụng không xác định, IAS 36 yêu cầu kiểm tra suy giảm ít nhất mỗi năm một lần, ngay cả khi không có dấu hiệu tổn thất.

Doanh nghiệp nên ưu tiên áp dụng các chuẩn mực IFRS nào?

Trên thực tế, doanh nghiệp không nên chỉ nghiên cứu từng chuẩn mực riêng lẻ mà cần đánh giá tổng thể hoạt động kinh doanh để xác định mức độ ảnh hưởng.

Thông thường:

Doanh nghiệp có nhiều khoản vay và đầu tư tài chính

Nên ưu tiên đánh giá IFRS 9, bởi chuẩn mực này ảnh hưởng trực tiếp đến việc phân loại tài sản tài chính và trích lập dự phòng.

Doanh nghiệp có doanh thu từ hợp đồng phức tạp

Cần tập trung vào IFRS 15, đặc biệt nếu hợp đồng có nhiều nghĩa vụ thực hiện hoặc doanh thu được ghi nhận theo tiến độ.

Doanh nghiệp thuê nhiều tài sản

Nên đánh giá tác động của IFRS 16 để xác định ảnh hưởng đến bảng cân đối kế toán và các chỉ tiêu tài chính.

Doanh nghiệp có nhiều tài sản dài hạn

Cần thường xuyên thực hiện đánh giá theo IAS 36 nhằm đảm bảo giá trị tài sản phản ánh đúng khả năng thu hồi và tuân thủ yêu cầu của chuẩn mực.

Những lưu ý khi triển khai các chuẩn mực IFRS

Việc áp dụng IFRS không chỉ là thay đổi cách lập báo cáo tài chính mà còn tác động đến quy trình quản trị, hệ thống dữ liệu và kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.

Để triển khai hiệu quả, doanh nghiệp nên:

Thực hiện đánh giá khoảng cách giữa VAS và IFRS.
Xác định các chuẩn mực có ảnh hưởng lớn nhất đến hoạt động kinh doanh.
Rà soát hợp đồng, chính sách kế toán và quy trình nội bộ.
Chuẩn hóa dữ liệu phục vụ việc ghi nhận theo IFRS.
Đào tạo đội ngũ kế toán, tài chính và quản lý.
Phối hợp với đơn vị tư vấn có kinh nghiệm để xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp.

Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí chuyển đổi, hạn chế rủi ro sai sót và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của nhà đầu tư, tổ chức tín dụng cũng như các đối tác quốc tế.

Kết luận

Các chuẩn mực IFRS 9, IFRS 15, IFRS 16 và IAS 36 là những chuẩn mực IFRS quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc ghi nhận doanh thu, công cụ tài chính, hợp đồng thuê và suy giảm giá trị tài sản. Doanh nghiệp cần hiểu rõ phạm vi áp dụng, đánh giá tác động thực tế và xây dựng lộ trình triển khai phù hợp để đảm bảo báo cáo tài chính minh bạch, tuân thủ thông lệ quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang chuẩn bị chuyển đổi từ VAS sang IFRS, cần đánh giá tác động của từng chuẩn mực hoặc xây dựng hệ thống báo cáo tài chính theo IFRS, IFRS Auditing sẵn sàng đồng hành với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực kiểm toán, tư vấn và triển khai IFRS. Liên hệ với chúng tôi ngay qua hotline: (+84) 0779 195 577 hoặc đăng ký tư vấn để có giải pháp phù hợp với đặc thù doanh nghiệp của bạn.